Gevaarlijke stoffen: wat zijn het en welke risico’s brengen ze met zich mee?

Gevaarlijke stoffen komen voor in het dagelijks leven, zoals op het werk of in het verkeer. Ze kunnen een risico vormen voor je gezondheid, veiligheid en het milieu. Op deze pagina lees je wat gevaarlijke stoffen zijn, waar ze voorkomen, welke risico’s ze hebben en wat je kunt doen bij een onveilige situatie.

Wat zijn gevaarlijke stoffen?

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die slecht zijn voor jouw gezondheid of de veiligheid om je heen. Je komt ze vaker tegen dan je denkt, zoals in sterke schoonmaakmiddelen, verf of benzine.

Deze gevaarlijke stoffen kunnen op verschillende manieren schade veroorzaken:

• Inademing: als je giftige dampen of gassen inademt, kun je longklachten of last van duizeligheid krijgen.
• Huidcontact: sommige stoffen bijten of irriteren als ze op je huid terechtkomen.
• Inslikken: als je gevaarlijke stoffen inslikt, kan dit zorgen voor een ernstige vergiftiging in je lichaam.

Daarnaast kunnen deze stoffen zorgen voor direct gevaar in de omgeving. Denk aan een brand of explosie door licht ontvlambare materialen. Ook kan er door een lekkage of verspreiding van gevaarlijke stoffen schade ontstaan aan de natuur of de werkplek.

Waar komen gevaarlijke stoffen voor?

Gevaarlijke stoffen zijn op veel plekken dichtbij. Je vindt ze bijvoorbeeld:

• Thuis: in je schoonmaakmiddelen of klusspullen.
• Op het werk: in fabrieken, kantoren en magazijnen.
• Onderweg: tijdens het transport via vrachtwagens, treinen of schepen.
• In de natuur: door achtergelaten afval of illegale dumpingen.

Omdat deze stoffen overal zijn, kun je er ook in het dagelijks leven onbedoeld mee in aanraking komen. Let dus altijd goed op.

Welke risico’s brengen gevaarlijke stoffen met zich mee?

Risico’s voor jouw gezondheid

Als je in contact komt met gevaarlijke stoffen, kan dit vervelende gevolgen hebben:

• Directe klachten: je kunt last krijgen van ademhalingsproblemen, pijnlijke brandwonden of irritatie op je huid, dit gebeurt bijvoorbeeld bij chloorgas.
• Vergiftiging: sommige stoffen maken je direct erg ziek als je ze binnenkrijgt. Zoals schoonmaakazijn of bleekmiddel. Als je dit per ongeluk inslikt, zorgt het voor ernstige schade en vergiftiging in je maag en slokdarm. Dat geldt ook voor het inademen van koolstofmonoxide: als je dit inademt, raak je buiten bewustzijn.
• Lange termijn: soms merk je het gevolg van gevaarlijke stoffen pas later en ontstaan er ernstige, langdurige ziektes. Een bekend voorbeeld hiervan is asbest. Pas na 10 tot wel 40 jaar kunnen deze ingeademde vezels leiden tot ongeneeslijke, ernstige ziektes zoals longvlieskanker of asbestose.

Risico’s voor de omgeving en het milieu

Als er iets misgaat met gevaarlijke stoffen, heeft dat grote gevolgen voor alle mensen, dieren en natuur in de buurt :

• Bodem- en watervervuiling: gifstoffen trekken in de grond, waardoor de bodem onbruikbaar wordt. Schadelijke stoffen komen in ons drink- en oppervlaktewater terecht. Dit gebeurt bijvoorbeeld regelmatig met PFAS-stoffen.
• Schade aan natuur en dieren: planten en bomen kunnen afsterven door de chemische stoffen. Dieren worden ziek of gaan dood als ze hiermee in aanraking komen.
• Gevaar voor omwonenden: mensen die in de buurt wonen, kunnen gezondheidsklachten krijgen. Zoals bij het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw.
• Verhoogd risico bij brand en incidenten: stoffen kunnen branden verergeren of voor een enorme explosie zorgen. Bij ongelukken kunnen er plotseling levensgevaarlijke situaties ontstaan.

Gevaarlijke stoffen en de wet

In Nederland hebben we strenge wetten voor het werken met gevaarlijke stoffen. Of het nu gaat om het bewaren of verplaatsen ervan: deze regels zijn er om de veiligheid van mensen en de natuur te beschermen en ongelukken te voorkomen.

Opslag van gevaarlijke stoffen

Als bedrijven gevaarlijke stoffen bewaren, moeten zij zich houden aan duidelijke regels:

• Hoeveelheden: er mag nooit zomaar een onbeperkte voorraad liggen.
• Locaties: de stoffen moeten op een veilige, gecontroleerde plek staan.
• Brandveiligheid: er moeten goede blussystemen en brandveilige muren zijn op de plek waar gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen.
• Scheiding van stoffen: chemische stoffen die heftig op elkaar reageren, mogen absoluut niet naast elkaar of in dezelfde ruimte staan.

Vervoer van gevaarlijke stoffen

Voor het transport van deze stoffen via de weg, het spoor of het water is aan gelden strenge regels om rampen onderweg te voorkomen. Hiervoor gelden niet alleen eigen Nederlandse wetten, maar ook strikte internationale afspraken waar chauffeurs en schippers zich wereldwijd aan moeten houden.

Wanneer is er reden tot zorgen?

Soms vertrouw je een situatie met chemische stoffen niet. Je moet extra alert zijn en aan de bel trekken als:

• Lozing of dumping: je ziet dat er vreemde stoffen in de natuur, het riool of op straat worden gedumpt.
• Zichtbare vervuiling: de bodem er raar uitziet, of als het water een vreemde kleur, schuimlaag of olievlekken heeft.
• Langdurig contact: je merkt dat je elke dag opnieuw in aanraking komt met een bepaalde chemische stof.
• Geen informatie: bedrijven of de overheid in jouw buurt geheimzinnig doen en geen duidelijke informatie geven over de risico’s van de stoffen die ze gebruiken.

Ook als je twijfelt is oplettendheid belangrijk. Vertrouw op je gevoel en meld gevaarlijke situaties of een milieudelict altijd direct bij de gemeente of de milieudienst.

Wat kun je doen bij gevaarlijke stoffen?

Bij direct gevaar

Als er acuut iets misgaat, zoals een grote lekkage, een chemische brand of een giftige gaswolk, denk dan altijd eerst aan je eigen veiligheid:

• Houd afstand: ga direct weg van de gevaarlijke plek en let op dat de giftige wolk niet jouw kant op komt.
• Waarschuw anderen: roep naar mensen om je heen dat ze moeten vluchten en bel meteen 112.
• Volg instructies: luister goed naar wat de politie en brandweer je vertelt.

Bij zorgen of vermoedens

Zie je geen direct vuur of rook, maar denk je wel dat er ergens stiekem gif wordt gebruikt of gedumpt? Doe dan het volgende:

• Noteer details: schrijf de locatie op en maak foto's van de situatie of de nummerplaten van voertuigen.
• Neem contact op: bel de gemeente, de politie (via 0900-8844) of de milieudienst in jouw regio.
• Meld onveiligheid: blijf niet met je twijfels rondlopen en meld onveilige situaties direct, zodat experts de stoffen kunnen onderzoeken en opruimen.