Arnold Posthuma (ILT-IOD) spoort milieucriminelen op: “Daders moeten voelen dat dit niet ongestraft blijft”

Milieucriminelen die miljarden verdienen ten koste van een gezonde leefomgeving: de eenheid ILT-IOD van Arnold Posthuma pakt ze aan. Deze gespecialiseerde milieuopsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport doet onder leiding van het Openbaar Ministerie onderzoek naar zware milieucriminaliteit. Arnolds teams komen in actie bij bewuste overtredingen van milieuregels, en werken met hart en ziel aan complexe dossiers. Op Slachtofferwijzer vertelt Arnold hoe zijn teams te werk gaan en waarom dit werk hem persoonlijk raakt.

Arnold begon bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) als hoofd van een toezichtsafdeling. Inmiddels is hij hoofd van hun Inlichtingen- en Opsporingsdienst, waar hij voor zijn gevoel een nog groter verschil kan maken. Vanuit de IOD kan hij namelijk bijzondere middelen inzetten om de waarheid te achterhalen en milieucriminelen aan te pakken. En dat moet ook wel, want de zaken waar zijn teams aan werken zijn vaak erg ingewikkeld.

Arnold legt uit: “De ILT-IOD is een van de vier bijzondere opsporingsdiensten in Nederland. We werken allemaal onder gezag van het Openbaar Ministerie (OM) en hebben ons eigen focusgebied. Met de ILT-IOD richten we ons specifiek op bepaalde zware vormen van milieucriminaliteit. Denk aan het illegaal lozen van chemisch afvalwater, het dumpen van vaten met giftige stoffen en het frauderen met afvalverwerking.”

“Om deze complexe criminaliteit goed te kunnen analyseren, hebben we veel verschillende experts in dienst. Zo werken hier milieutechnologen die alles weten van de gevaren van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS), en juristen gespecialiseerd in milieuwetgeving. Ook hebben we forensisch accountants, die precies kunnen achterhalen hoe de geldstromen van een bedrijf lopen. En een Team Criminele Inlichtingen, dat zowel via anonieme meldingen als vertrouwelijk via informanten ‘geheime’ informatie boven water haalt.”

“De ILT-IOD werkt aan zo’n 20 tot 30 dossiers per jaar,” vervolgt Arnold. “Het gaat vaak om grote, internationale zaken waarbij bedrijven bewust aan milieuregels voorbijgaan om geld te verdienen. Wereldwijd wordt er bijna 240 miljard euro per jaar verdiend met milieucriminaliteit – en de schade aan het milieu is gigantisch. In Nederland wordt deze geschat op zo’n 5 miljard euro per jaar, waaronder herstelkosten bij vervuilde gebieden en extra zorgkosten.”

Milieucriminaliteit: een miljardenbusiness

Dat er met milieucriminaliteit zo ontzettend veel geld kan worden verdiend, maakt het aantrekkelijk voor criminelen om regels te overtreden. Volgens Arnold zou duidelijkere wet- en regelgeving dit lastiger moeten maken. Hij vertelt: “De huidige milieuregels zijn soms nog te algemeen opgesteld, waardoor criminelen ze makkelijker naar hun hand zetten.”

“Daarnaast zit het systeem nu zo in elkaar dat de eerlijke ondernemer vaak veel duurder uit is dan een crimineel. Afvalcriminaliteit is hier een goed voorbeeld van; dit is eigenlijk een omgekeerd verdienmodel. Je krijgt eerst afval – en vanwege strenge regels en hoge kosten voor een veilige afvalverwerking, krijg je vervolgens een vergoeding. Maar sommige bedrijven steken dat geld liever in eigen zak.”

“Ze verwerken het afval dan op een illegale, schadelijke manier. Bijvoorbeeld door het te verschepen naar Afrikaanse landen, waar het in de openlucht wordt verbrand. Gifstoffen kunnen daarna via de lucht en rivieren in zee terechtkomen. Dit zorgt voor grote milieuschade, gezondheidsproblemen bij de lokale bevolking, en een oneerlijke strijd voor bedrijven die wel netjes werken.”

“De pakkans voor daders moet veel voelbaarder worden, want milieucriminaliteit is nu een verdienmodel dat evenveel kan opleveren als drugshandel. Met evengoed enorme schade voor de samenleving op lange termijn, maar met een veel lager risico om gepakt te worden. Wij moeten daarom echt zorgen dat misdaad niet meer loont. Gelukkig gelden er vanaf juni 2026 strengere richtlijnen in Europa waarmee milieucriminaliteit nog harder kan worden aangepakt.”

Samenwerken tegen de ‘zware jongens’

Het aanpakken van milieucriminaliteit vraagt om een goede samenwerking met organisaties in binnen- en buitenland. De ILT-IOD werkt daarom nauw samen met partners zoals de nationale en internationale politie (zoals Europol), het OM en omgevingsdiensten. Samen bepalen ze welke milieuzaken de hoogste prioriteit krijgen en wie welke (mogelijk strafrechtelijke) onderzoeken oppakt.

Soms is een dwangsom van een inspecteur die toezicht houdt genoeg om vervuiling te stoppen. Maar bij fraude of bewuste schade grijpen de teams van Arnold in.

Arnold: “Wij komen vaak in actie na signalen van de ILT of andere organisaties. Denk aan tips van de politie, bedrijven, de douane of de omgevingsdienst. Bijvoorbeeld naar aanleiding van een verdachte geldstroom, of een bedrijf dat na meerdere waarschuwingen milieuschade blijft veroorzaken. Ook meldingen van omwonenden of bijvoorbeeld werknemers van bedrijven zijn een belangrijke bron van informatie.”

“Daarnaast starten we zelf onderzoeken op, aan de hand van risicoanalyses van de ILT en financiële gegevens van de FIU. Milieucriminaliteit is namelijk ‘haalcriminaliteit’: het komt vaak pas aan het licht als je er actief naar zoekt. Ons doel is zo veel mogelijk informatie te verzamelen en zo een zo sterk mogelijk dossier op te bouwen. Want alleen met genoeg bewijs kunnen daders echt worden gestraft.”

Achter de schermen van een onderzoek

Waar kleine onderzoeken een paar maanden in beslag nemen, kunnen grote strafrechtelijke onderzoeken soms wel twee of drie jaar duren. Volgens Arnold duurt het daarom soms jaren voordat een zaak voor de rechter komt. In die periode mag de IOD er vaak niets over zeggen, om het onderzoek niet in gevaar te brengen.

Hij vertelt: “Voor omwonenden kan het dan lijken alsof er niets gebeurt, maar achter de schermen wordt er keihard gewerkt. Onze teams van specialisten spitten dossiers door, praten met informanten, volgen geldstromen en kijken stiekem wat verdachten precies doen. Ook delen we informatie met partners, zodat er een compleet beeld ontstaat van de daders en hun werkwijze. Zo pakken we de ‘zware jongens’ aan die overal de mazen in de wet zoeken.”

De IOD kijkt niet alleen naar de overtreding zelf, maar ook naar het geld dat ermee verdiend is. Arnold: “Door criminele winst af te pakken, raken we daders waar het het meest pijn doet: in de portemonnee. Zo wordt milieucriminaliteit als verdienmodel veel minder aantrekkelijk.”

Wat zijn de gevolgen voor daders?

Als een onderzoek van de ILT-IOD klaar is, gaat het dossier naar het Openbaar Ministerie. De officier van justitie (van het OM) bepaalt uiteindelijk of een bedrijf of persoon vervolgd wordt. Bij genoeg bewijs moet iemand voor de rechter komen en uitleggen waarom en hoe hij de regels heeft overtreden. Arnold: “Bedrijven die bewust milieuregels negeren, kunnen enorme boetes krijgen, en bij ernstige misdaden kunnen daders zelfs de gevangenis ingaan.”

In de praktijk zijn er wereldwijd bekende voorbeelden van hoe milieucriminaliteit wordt aangepakt. Ter illustratie volgen hieronder twee bekende zaken die de ernst van deze misdrijven duidelijk laten zien.

Ten eerste de zaak van een van de grootste oliebedrijven ter wereld. In 2006 voer een van hun schepen met giftig afval vanuit Nederland richting Afrika om het daar illegaal te dumpen. Volgens de regering van Ivoorkust kregen tienduizenden mensen hierdoor gezondheidsklachten en zouden er ook een aantal mensen door zijn overleden. Het bedrijf kreeg een boete van 1 miljoen euro.

Ten tweede het voorbeeld van een ondernemer die eigenaar was van verschillende bedrijven in de haven van Amsterdam. Hij mengde gevaarlijk afval zoals kwik door brandstof en diervoeding, om kosten voor dure afvalverwerking te besparen. Door dit afval op papier te veranderen in ‘veilige grondstoffen’ kon hij deze stoffen voor veel geld verkopen. Zijn bedrijven kregen verschillende boetes tot wel 1,5 miljoen euro en zelf moest hij vier jaar de gevangenis in.

Vechten voor een veilige toekomst

Arnold’s missie is duidelijk: vechten voor een eerlijke, gezonde en veilige toekomst voor mens en milieu. Hij legt uit: “We moeten echt beseffen dat acties van nu grote gevolgen hebben voor de lange termijn. Door milieucriminaliteit raakt onze leefomgeving vervuild, worden mensen ziek of gaan mensen eerder dood – dat is de harde waarheid. Ook al is het verband niet altijd direct zichtbaar.”

Hij vervolgt: “Er is een enorme kloof tussen de wereld van het grote geld en de wereld van onze gezondheid. Met ons werk proberen we die twee werelden dichter bij elkaar te brengen. Dat doen we door bedrijven verantwoordelijk te houden voor de gevolgen van hun schadelijke acties. Want geld verdienen mag nooit ten koste gaan van een gezonde leefomgeving.”

Als het aan Arnold ligt, moeten ook de mensen aan de top hier de gevolgen van dragen. “Bestuurders moeten persoonlijk voelen dat zij verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van onze leefomgeving. Ze kunnen zich niet verschuilen achter een bedrijfsnaam.”

Erkenning voor slachtoffers van milieucriminaliteit

Arnold spreekt zo nu en dan omwonenden en (andere) slachtoffers van milieucriminaliteit, bijvoorbeeld via bijeenkomsten van Fonds Slachtofferhulp. “Zij voelen vaak al jaren dat er iets mis is, maar kunnen dat niet bewijzen,” vertelt hij. “Wij hopen die onzekerheid enigszins weg te kunnen nemen door te laten zien wat er echt aan de hand is.”

“Mensen trekken soms letterlijk aan mijn jasje met de vraag hoe het ervoor staat met een bepaald onderzoek. Ik begrijp hun ongeduld volledig, want ik wil zelf ook dat het sneller gaat. Maar een onderzoek kost gewoon heel veel tijd; voor een sterk dossier moeten we zorgvuldig zijn. Daarbij zijn we een veel kleinere organisatie dan bijvoorbeeld de politie, wat invloed heeft op onze snelheid van werken.”

Toch vechten de specialisten van de ILT-IOD met hart en ziel tegen zware criminelen. Arnold: “We hopen met onze zoektocht naar de waarheid erkenning te geven aan slachtoffers en andere bezorgde burgers. Als wij bewijzen dat een bedrijf de wet overtrad, weten zij dat ze al die tijd gelijk hadden. En anders willen we in elk geval meer duidelijkheid geven over wat er precies in hun leefomgeving is gebeurd.”

Wat je van de ILT-IOD mag verwachten

Arnold schept graag duidelijke verwachtingen over wat zijn Inlichtingen- en Opsporingsdienst wel en niet kan doen.

Arnold: “De IOD spoort daders op en verzamelt bewijs, maar het OM beslist of iemand ook voor de rechter komt. Ook kan de IOD niet elk signaal zelf onderzoeken. Daar hebben we simpelweg niet genoeg mensen voor, dus moeten er scherpe keuzes worden gemaakt. En de vervuiling opruimen is bijvoorbeeld niet aan ons: dit regelt de omgevingsdienst of de gemeente.”

“Wat slachtoffers, omwonenden en andere bezorgde burgers wel van ons mogen verwachten? Dat we ons 100% vastbijten in de zaken die we oppakken. We rusten niet voordat we precies weten wat er is gebeurd en wie daar verantwoordelijk voor is. Onze mensen zijn bevlogen en voor iedereen is het glas halfvol: we geloven echt dat we verschil kunnen maken.”

Elke melding kan de sleutel zijn

Volgens Arnold kunnen bezorgde burgers zelf ook een belangrijke rol spelen bij het aanpakken van milieucriminaliteit. Arnold: “Milieucriminaliteit is vaak onzichtbaar, verborgen ‘onder de grond’ of in administratie, en je weet niet wat je niet ziet. Juist daarom kan elke tip die we binnenkrijgen belangrijk zijn. Ook al zie je niet direct rechercheurs van ons of van de politie op straat: jouw melding heeft altijd zin.”

Hij legt uit: “Hoe meer signalen er binnenkomen, hoe sneller een verdachte situatie op onze radar verschijnt. Meldingen helpen ons om een goed beeld op te bouwen van wat er speelt. En ze geven ons mogelijk de informatie die nodig is om in te kunnen grijpen.”

“Zo hielp een eerdere melding uit de afvalbranche ons bijvoorbeeld bij het stoppen van een grote zaak,” vertelt Arnold. “De ILT-IOD deed onderzoek naar de illegale export van kunststofafval. Dankzij deze melding konden we de daders opsporen. De rechter deelde uiteindelijk zware straffen uit aan de verantwoordelijke personen en hun bedrijven.”

Arnold sluit af met steunende woorden. “Tegen slachtoffers en bezorgde burgers zou ik willen zeggen: je staat er niet alleen voor. Samen met onze partners strijden we elke dag voor een gezonde leefomgeving. Voor nu, maar ook voor de generaties na ons.”

Milieucriminaliteit melden bij de ILT-IOD

Of je nu een omwonende, werknemer of andere betrokkene bent: je mag altijd melding doen van (een vermoeden van) milieucriminaliteit. Dit kan ook anoniem.

• Algemeen melden kan via ILT-IOD Infodesk: 070-4566523
• Anoniem melden kan via Team Criminele Inlichtingen: 070-4564577
• iod.infodesk@ilent.nl

Op de website van de ILT-IOD vind je meer informatie.