WOO‑verzoek bij milieucriminaliteit: zo vraag je informatie op bij de overheid

Wat is een Woo-verzoek?

Een Woo-verzoek is een officieel verzoek op basis van de ‘Wet open overheid’ (Woo). Met dit verzoek vraag je een bestuursorgaan (overheidsorganisatie), zoals een gemeente, omgevingsdienst of ministerie, om publieke informatie openbaar te maken. Het gaat om informatie die is vastgelegd in documenten. Denk aan handhavingsbesluiten, onderzoeken naar de leefomgeving, en rapporten van fabrieken waarin staat welke stoffen zij uitstoten.

De Wet open overheid en de mogelijkheid een Woo-verzoek in te dienen, zijn niet voor niets in het leven geroepen. Het belangrijkste doel is om overheidsinformatie voor iedereen toegankelijk te maken. Zodat burgers zien hoe de overheid besluiten neemt en handelt.

Met een Woo-verzoek kun je bijvoorbeeld vragen om informatie openbaar te maken over schadelijke of illegale activiteiten in jouw leefomgeving. Zo kun je bij een Woo-verzoek denken aan documenten als:

• vergunningaanvragen en handhavingsbesluiten;
• onderzoeken naar schadelijke stoffen in de omgeving;
• inspectierapporten van bijvoorbeeld de omgevingsdienst, en
• klachten of e-mails over de milieuschade of vervuiling.

Wat betekent een Woo-verzoek bij milieucriminaliteit?

Bij (mogelijke) milieucriminaliteit of milieuschade zijn niet altijd alle documenten met informatie direct actief openbaar gemaakt door de overheid. Een Woo-verzoek kan helpen om toegang te krijgen tot dit soort informatie.

Met het indienen van een Woo-verzoek bij (mogelijke) milieucriminaliteit of milieuschade kun je inzicht krijgen in:

• de informatie die een overheidsorganisatie heeft over de effecten van bedrijfsactiviteiten op het milieu;
• toezicht en handhaving rondom geldende milieuregels (zoals hoe toezichthouders controleren en/of hoe handhaving is verlopen);
• welke meldingen of klachten er over een bedrijf zijn binnengekomen, en
• welke besluiten er zijn genomen (bijvoorbeeld rondom vergunningen).

Dit geeft duidelijkheid over de aanpak van milieuschade en geeft je een beter beeld van de situatie in jouw buurt.

Wanneer is een Woo-verzoek zinvol?

Heb je een vermoeden dat een bedrijf of persoon milieuregels overtreedt? Dan kan een Woo-verzoek in verschillende situaties zin hebben. Bijvoorbeeld wanneer je je zorgen maakt over de vervuiling die hierdoor ontstaat, of over het effect daarvan op je gezondheid. Een Woo-verzoek kan dan informatie geven over wat er precies gebeurt, en of dat inderdaad schadelijke gevolgen kan hebben.

Zo kan een Woo-verzoek antwoord geven op vragen over bepaalde stoffen die een fabriek uitstoot. Of op basis van welke informatie die fabriek een vergunning heeft gekregen voor het uitstoten ervan.

Ook kan een Woo-verzoek handig zijn als de overheid weinig of onduidelijke informatie deelt over (mogelijk) schadelijke activiteiten of vervuiling. Net als wanneer er geen toezicht of handhaving lijkt te zijn (geweest), of als hier onduidelijkheid over is. Met een Woo-verzoek kun je in zo’n geval ontdekken welke stappen de gemeente of omgevingsdienst tot nu toe heeft genomen.

Let op: een Woo-verzoek is iets anders dan een milieumelding of klacht. Een melding geeft aan dat er (mogelijk) iets mis is; een Woo-verzoek is bedoeld om informatie in te zien.

Waar dien je een Woo-verzoek in: bij de gemeente of een andere organisatie?

Veel Woo-verzoeken over milieuzaken en leefomgeving dien je in bij de gemeente. Met het indienen van een Woo-verzoek bij de gemeente kun je bijvoorbeeld informatie opvragen over:

• verleende omgevingsvergunningen aan een bedrijf in jouw wijk;
• handhavingsbesluiten en opgelegde dwangsommen, of
• inspectie- en controle-rapporten over lokale milieuschade.

Gaat het om een ander onderwerp dan (mogelijke) milieuschade, of om een andere overheid zoals bijvoorbeeld bij internationale milieucriminaliteit? Dan kan het zijn dat je bij de provincie, het waterschap, de omgevingsdienst of een ministerie moet zijn.

Het kan voorkomen dat de overheidsorganisatie de documenten die je opvraagt niet heeft. In dat geval is zij verplicht om je Woo-verzoek door te sturen naar de overheidsorganisatie die jou wel kan helpen. Jouw verzoek staat dan dus nog steeds open en zal door een andere organisatie in behandeling worden genomen. Je kunt hun reactie afwachten en hoeft zelf geen verdere stappen te nemen.

Hoe dien je een Woo-verzoek in?

Je dient een Woo-verzoek in bij de overheidsorganisatie die de documenten heeft. Dit kan meestal schriftelijk per brief, e-mail of via een digitaal formulier op de website van de betreffende organisatie. Je bent hierbij niet verplicht om uit te leggen waarom je de informatie opvraagt.

Om te zorgen dat je verzoek goed in behandeling wordt genomen, is het belangrijk het zo concreet mogelijk op te stellen. Vermeld hierin:

• welke specifieke informatie of documenten je precies zoekt (bijvoorbeeld: "de vergunningsaanvraag en inspectierapporten over bedrijf X");
• de periode waar het verzoek over gaat (bijvoorbeeld: "van januari 2023 tot heden"), en
• bij welk bestuursorgaan (instantie; overheidsorganisatie) de documenten liggen.

Een te algemeen Woo-verzoek – zoals “ik wil alle documenten over het milieu in mijn gemeente” – kan mogelijk niet (meteen) worden behandeld. In dat geval kan de overheidsorganisatie je vragen om het verzoek te preciseren (duidelijker te maken). De overheidsorganisatie moet je daarbij helpen. Als je niet meewerkt aan het verduidelijken van je verzoek, kan het zijn dat het verzoek niet in behandeling wordt genomen.

Wat gebeurt er na een Woo-verzoek?

De overheidsorganisatie die jouw Woo-verzoek ontvangt, is wettelijk verplicht om het volgens de regels van de Wet open overheid te behandelen. Al hoeft niet alle informatie openbaar te worden gemaakt; de Wet open overheid (Woo) kent uitzonderingen. Zo kan informatie soms worden weggelaten vanwege de privacy van personen of vanwege vertrouwelijke bedrijfsinformatie. Ook informatie die onderdeel is van een strafrechtelijk onderzoek, wordt meestal niet openbaar gemaakt.

Wanneer de overheidsorganisatie jouw verzoek ontvangt, beoordeelt een ambtenaar welke documenten openbaar gemaakt kunnen worden. De wettelijke beslistermijn voor een Woo-verzoek is over het algemeen 4 weken. De overheidsorganisatie mag deze termijn eenmalig met 2 weken verlengen als het om een groot of ingewikkeld verzoek gaat.

In sommige gevallen duurt het nog langer voordat een Woo-verzoek behandeld wordt. Bijvoorbeeld als er veel documenten moeten worden beoordeeld, het verzoek te onduidelijk is, of de beoordeling ervan ingewikkelder is dan anders. Daarnaast moeten soms eerst delen van de tekst worden zwartgemaakt; denk aan privacygevoelige gegevens of vertrouwelijke informatie van het bedrijf. Dit kan ook nodig zijn om de veiligheid van de staat te beschermen.

Uiteindelijk ontvang je een officieel besluit over je Woo-verzoek. Bij een positief besluit ontvang je de opgevraagde documenten. Of je krijgt alleen een deel van de informatie (mogelijk deels zwartgemaakt), omdat niet alle informatie openbaar mag worden gemaakt. Als de gevraagde documenten helemaal niet kunnen worden gedeeld, bijvoorbeeld bij heel privacygevoelige informatie, ontvang je een afwijzing.

Woo-verzoek afgewezen, wat kan ik doen?

Je kunt verschillende stappen ondernemen als jouw Woo-verzoek is afgewezen en je het niet eens bent met deze beslissing. Het Woo-verzoek is namelijk direct verbonden aan het bestuursrecht. Een beslissing op een Woo-verzoek is daarmee een officieel bestuursrechtelijk besluit, waartegen je bezwaar kunt maken.

Ben je het niet eens met de beslissing op je verzoek? Dan kun je eerst bezwaar maken bij de overheidsorganisatie die het besluit heeft genomen. Wordt dit bezwaar ongegrond verklaard (afgewezen)? Dan kun je in beroep gaan bij de bevoegde rechtbank (de rechtbank die hierover gaat). Welke rechtbank dit is, hangt af van de overheidsorganisatie die het besluit heeft genomen.

Op Slachtofferwijzer lees je meer over het bestuursrecht bij milieucriminaliteit en wat je kunt doen bij besluiten van de overheid.

Verschil tussen een Woo-verzoek en een melding

Het is belangrijk om het verschil te kennen tussen een melding en een Woo-verzoek, want dat is niet hetzelfde.

Met een melding geef je een (mogelijk) gevaarlijke of zorgelijke situatie door (aan een overheidsorganisatie zoals de gemeente, omgevingsdienst of politie).

Met een Woo-verzoek vraag je om informatie uit bestaande documenten die hiermee te maken hebben. Om te zien wat de overheid, of een specifieke overheidsorganisatie, weet of gedaan heeft. Ook kan het inzicht geven in wat er tot nu toe met eerdere meldingen is gedaan.

Wat kun je doen met de informatie uit een Woo-verzoek?

De informatie die je via een Woo-verzoek ontvangt, geeft helderheid over de situatie en kan voor verschillende vervolgstappen handig zijn.

Met de informatie uit een Woo-verzoek kun je bijvoorbeeld:

• Een handhavingsverzoek onderbouwen
  Als je met de informatie uit een Woo-verzoek kan aantonen dat regels worden overtreden, kun je de overheid vragen om op te treden.
• Bezwaar of beroep versterken
  De verkregen informatie helpt mogelijk om je juridische argumenten tegen een vergunning of besluit te onderbouwen.
• Journalistiek onderzoek ondersteunen
  Burgers en journalisten kunnen de informatie gebruiken om de politiek en overheid te controleren.
• Het gesprek aangaan
  Je staat sterker in een overleg met partijen zoals de gemeente, de omgevingsdienst of het betrokken bedrijf.

Op Slachtofferwijzer lees je meer over jouw juridische mogelijkheden bij milieucriminaliteit.