Bestuursrecht bij milieucriminaliteit: wat kan je doen bij besluiten van de overheid?

Wat is bestuursrecht?

De betekenis van ‘bestuursrecht’ is simpel uit te leggen. Bestuursrecht is een van de verschillende rechtsgebieden in Nederland waar je als burger gebruik van kunt maken. Je maakt gebruik van het bestuursrecht als je wil dat de overheid in actie komt. Hiermee kun je de overheid bijvoorbeeld vragen om de schadelijke activiteiten in je omgeving te controleren of te laten stoppen.

Het bestuursrecht gaat over officiële besluiten van organisaties die namens de overheid beslissingen nemen. Denk aan gemeenten, provincies, ministeries, waterschappen of omgevingsdiensten. Als burger krijg je met dit recht te maken wanneer een besluit jouw directe belangen raakt.

Bij mogelijke milieucriminaliteit gaat het binnen dit rechtsgebied bijvoorbeeld om:

• vergunningen voor bedrijven die met hun activiteiten mogelijk het milieu schaden,
• handhavingsbesluiten van de overheid (zoals het besluit om een bedrijf te dwingen om binnen een bepaalde periode de situatie te herstellen),
• de weigering van een gemeente om op te treden tegen zware vervuiling, of
• het opleggen van een dwangsom of bestuursdwang aan een vervuiler.

Bestuursrecht en milieucriminaliteit

Bij het woord ‘milieucriminaliteit’ denk je misschien al snel aan het strafrecht. Toch speelt het bestuursrecht net zo’n grote rol bij het beschermen van onze leefomgeving. Overheden hebben namelijk de wettelijke taak om toezicht te houden en de milieuregels te handhaven.

Het bestuursrecht komt bij milieudelicten bijvoorbeeld in beeld wanneer de overheid een milieuvergunning geeft of intrekt. Maar ook wanneer de overheid besluit om wel of juist niet op te treden tegen een vervuiler. Daarnaast regelt dit recht welke maatregelen overheden mogen opleggen aan schadelijke bedrijven.

Ervaar je als omwonende (of bijvoorbeeld werknemer) ernstige schade of overlast? Dan kun je via het bestuursrecht de overheid in actie laten komen. Met het bestuursrecht kan je de overheid namelijk officieel vragen om met handhaving op te treden tegen de vervuiling.

De overheidsbesluiten die vanuit het bestuursrecht worden genomen, kunnen ertoe leiden dat schadelijke activiteiten stoppen. Dit helpt ook om nieuwe schade te voorkomen. Met positieve gevolgen voor jouw gezondheid en leefomgeving. Het bestuursrecht biedt jou dus de mogelijkheid om zelf voor een gezonder milieu en een gezondere leefomgeving op te komen.

De Algemene wet bestuursrecht (Awb)

De ‘Algemene wet bestuursrecht’, ook wel bekend als de ‘Awb’, vraagt ook enige uitleg: het vormt de basis van het bestuursrecht. Deze wet bevat alle algemene regels waar de overheid zich aan moet houden. Het is de belangrijkste wet voor de relatie tussen burger en overheid.

In de Algemene wet bestuursrecht (Awb) staan strenge regels voor het zorgvuldig nemen en motiveren van besluiten. Ook regelt de wet de procedures voor bezwaar en beroep en de bijbehorende termijnen. Ofwel: hoe er moet worden gehandeld wanneer je het als burger niet eens bent met een besluit, en binnen hoeveel tijd dat moet gebeuren. Bij milieuzaken moeten overheden de regels in de Awb altijd strikt volgen.

Naast de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is ook de Omgevingswet heel belangrijk bij milieucriminaliteit. Deze wet bevat specifieke regels over vergunningen, toezicht en de directe bescherming van onze natuur en leefomgeving.

Wat is een bestuursrechtelijk besluit?

Een ‘bestuursrechtelijk besluit’ is een officiële, schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan (een organisatie die namens de overheid beslissingen mag nemen). In zaken rondom mogelijke milieucriminaliteit kan dit besluit verschillende vormen aannemen. Het is de formele (officiële) reactie van de overheid op een bepaalde situatie die schadelijk is voor het milieu, onze leefomgeving en/of gezondheid.

Denk bij zo'n besluit bijvoorbeeld aan:

• het geven, wijzigen of intrekken van een milieuvergunning voor een fabriek,
• het officieel afwijzen van een handhavingsverzoek van bezorgde omwonenden, of
• het opleggen van een last onder dwangsom om illegale lozingen te stoppen.

Tegen de meeste van deze besluiten kun je als belanghebbende officieel bezwaar maken. In de rest van dit artikel lees je precies hoe deze procedure werkt.

Bezwaar en beroep in milieuzaken

Als je het niet eens bent met een besluit van de overheid vanuit de Algemene wet bestuursrecht (Awb), kun je bezwaar indienen. Dit doe je bij de organisatie die het besluit genomen heeft, zoals de gemeente of de omgevingsdienst.

Helpt dit bezwaar niet? Dan kun je, als volgende stap in de procedure (gang van zaken) bij het bestuursrecht, in beroep gaan bij de bestuursrechter.

De rol van de bestuursrechter

De bestuursrechter controleert of de overheid zich netjes aan de regels heeft gehouden bij het beoordelen van en het beslissen over milieuzaken. Daarbij kijkt de bestuursrechter of het besluit goed is voorbereid en of alle belangen (zoals van omwonenden) eerlijk zijn meegewogen. Ook beoordeelt de bestuursrechter of de overheid de wetten op de juiste manier heeft toegepast.

Proceskosten en griffierecht

Als burger van Nederland sta je in je recht om via het bestuursrecht de overheid te vragen om te handhaven bij milieudelicten. Helaas is zo’n procedure starten bij de bestuursrechter niet helemaal gratis. Zo betaal je, ook bij bestuursrecht, griffierecht; dit is een soort starttarief voor de rechtbank. Ook maak je vaak andere kosten, zoals voor juridische hulp of voor de hulp van andere experts.

Geeft de bestuursrechter jou gelijk? Dan bepaalt de bestuursrechter vaak dat de overheid (een deel van) de gemaakte kosten aan jou moet terugbetalen. Dit is geregeld in het ‘Besluit proceskosten bestuursrecht’ (Bpb).

Wanneer is juridische hulp nodig?

Milieuzaken zijn vaak ingewikkeld en technisch. Een bestuursrecht-advocaat of een bestuursrecht-jurist kan jou hierbij goed helpen. Juridische hulp is niet verplicht, maar vaak wel heel fijn en verstandig.

Het is vooral slim om een bestuursrecht-advocaat in te schakelen als de zaak heel groot en ingewikkeld is. Of als er bijvoorbeeld meerdere procedures tegelijkertijd lopen. Ook als je het gevoel hebt dat de overheid niet naar je luistert, kan hulp van een expert fijn zijn.

Op Slachtofferwijzer lees je meer over jouw juridische mogelijkheden bij milieucriminaliteit.

Bestuursrecht naast strafrecht en civiel recht

Bij milieucriminaliteit kunnen verschillende soorten recht tegelijkertijd een rol spelen. Het strafrecht is bedoeld om de dader te straffen voor het milieudelict. Het civiel recht gebruik je om vergoeding van jouw persoonlijke schade te eisen. Het bestuursrecht richt zich bij milieuzaken vooral op de overheidsbesluiten en handhaving op het gebied van naleving van milieuregels.

Bij milieudelicten kunnen procedures van verschillende rechtsgebieden door elkaar lopen. Op Slachtofferwijzer lees je meer over de verschillen tussen bestuursrecht, civiel recht en strafrecht.

Wat kun je doen bij zorgen over milieuschade of milieucriminaliteit?

Heb je te maken met milieuschade en wil je dat de overheid ingrijpt? Melden is altijd een goede eerste stap bij het ontdekken van milieuschade door vervuilende activiteiten van een persoon of bedrijf.

Ook als je niet zeker weet of een bepaalde activiteit wel of niet mag, is het altijd belangrijk om milieuschade te melden. Sommige activiteiten zijn namelijk wel toegestaan, maar hebben toch schadelijke gevolgen. Met jouw melding geef je een belangrijk signaal af aan de overheid. De overheid kan dan besluiten om een vergunning opnieuw te bekijken, of bijvoorbeeld extra maatregelen te nemen om de natuur te beschermen.

Ook via het bestuursrecht kun je in actie komen tegen milieuschade:

• Informatie opvragen met een Woo-verzoek: zo ontdek je wat de overheid al weet over de schadelijke activiteiten.
• Een handhavingsverzoek indienen: hiermee vraag je de overheid officieel om een bedrijf te dwingen zich aan de milieuregels te houden.
• Bezwaar maken tegen een besluit: als je het niet eens bent met een vergunning of besluit van de overheid, kun je bezwaar maken bij de organisatie die dit besluit genomen heeft.
• In beroep gaan: Heb je bezwaar gemaakt, maar helpt het niet? Dan kun je in beroep gaan via de bestuursrechter (en daarna eventueel nog in hoger beroep bij de Raad van State).

Op Slachtofferwijzer lees je meer over jouw juridische mogelijkheden bij schade door vervuiling. Of lees meer over hoe en waar je melding kunt doen van overlast, milieuschade, vervuiling of een milieudelict.

Waarom bestuursrecht belangrijk is bij milieucriminaliteit

Het bestuursrecht geeft jou als burger de macht om besluiten van de overheid opnieuw te laten beoordelen, zoals met een handhavingsverzoek of bezwaar. En om zo mogelijk de bescherming van je leefomgeving af te dwingen. Net als het strafrecht bij milieucriminaliteit kan ook het bestuursrecht ervoor zorgen dat vervuilers hun verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun schadelijke activiteiten.

Met het Woo-verzoek via het bestuursrecht krijg je daarnaast meer zicht op wat de overheid al weet over de schadelijke activiteiten. Die informatie kan heel waardevol zijn bij een eventuele rechtszaak, bijvoorbeeld als je in beroep gaat bij de bestuursrechter.