Luchtvervuiling: wat is het en wat kun je doen?

Wat is luchtvervuiling?

Luchtvervuiling is vervuiling van lucht doordat er schadelijke stoffen in terechtkomen. De luchtkwaliteit wordt hierdoor slechter, wat invloed kan hebben op je gezondheid, het milieu en je leefomgeving.

Schadelijke stoffen in de lucht zijn lang niet altijd zichtbaar of direct te ruiken. Toch kunnen ze wel gevolgen hebben voor mens, dier en natuur. Zo breken sommige schadelijke stoffen, zoals Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), in de natuur bijna niet af. Ze kunnen zich opstapelen in de lucht, in de leefomgeving en uiteindelijk ook in je lichaam.

Bij een vermoeden van luchtvervuiling met schadelijke stoffen, kan het daarom handig zijn om extra oplettend te zijn. En om eventueel op zoek te gaan naar de oorzaak, zodat je misschien kunt ontdekken om welke stoffen het gaat. Bijvoorbeeld als je bezorgd bent over de mogelijke gevolgen van de luchtvervuiling, of als je al klachten ervaart.

Goed om te weten: vreemde geuren kunnen onschuldig zijn. En gevaarlijke stoffen zijn daarnaast soms juist helemaal geurloos. Geur (en ook hoe lucht eruit ziet) zegt dus niet direct iets over de kwaliteit van de lucht.

Op Slachtofferwijzer lees je meer over gevaarlijke stoffen en de risico’s daarvan.

Hoe ontstaat luchtvervuiling?

Luchtvervuiling kan ontstaan door dagelijkse uitstoot die beetje bij beetje de lucht steeds meer vervuilt. Denk aan uitstoot van het vele verkeer. Maar de lucht kan ook snel en ernstig vervuild raken, zoals door een ongeval in een fabriek waarbij schadelijke stoffen vrijkomen, of door illegale uitstoot of lozingen. De belangrijkste bronnen van luchtvervuiling zijn:

• verkeer en vervoer: uitstoot van uitlaatgassen en fijnstof door wegverkeer, scheepvaart en luchtvaart.
• industrie: uitstoot van (chemische) stoffen bij productieprocessen en energieopwekking
• landbouwactiviteiten: hetvrijkomen van onder meer ammoniak en fijnstof uit de veehouderij
• verbranding van afval of brandstoffen: rook en roet afkomstig van afvalverbranding of bijvoorbeeld kachels
• vervoer en opslag: lekkages of dampen die vrijkomen bij de opslag of het vervoer van gevaarlijke stoffen

Luchtvervuiling en milieucriminaliteit

In sommige gevallen is luchtvervuiling het gevolg van milieucriminaliteit. Dit gebeurt wanneer bedrijven of personen bewust of onbewust aan milieuregels en vergunningen voorbijgaan.

Denk hierbij aan:

• illegale uitstoot van chemische of gevaarlijke stoffen in strijd met geldende regels of vergunningen;
• het bewust uitschakelen of omzeilen van filters en reinigingsinstallaties, of
• een verkeerde verwerking of illegale verbranding van afvalstoffen.

Dit gebeurt soms bewust, bijvoorbeeld om kosten te besparen op schonere en veiligere manieren van werken. Niet iedere overtreding van milieuregels is automatisch milieucriminaliteit. Dit hangt af van de concrete overtreding en de omstandigheden.

Wanneer moet je je zorgen maken bij luchtvervuiling?

Niet elke vreemde geur of rookpluim betekent direct dat je te maken hebt met een gevaarlijke situatie. Of dat je je zorgen moet maken over mogelijke gevolgen van luchtvervuiling. Wat je ziet of ruikt aan lucht zegt namelijk niet meteen iets over de kwaliteit van de lucht. Ook zegt het niets over hoeveel schadelijke stoffen in de lucht zitten, of over hoe schadelijk deze zijn.

Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om extra op te letten. Zoals wanneer:

• je regelmatig een sterke of ongewone geur in de buitenlucht opmerkt;
• je opvallende, donkere of chemisch uitziende rook en uitstoot ziet bij een bedrijf;
• meerdere mensen in de buurt tegelijk vergelijkbare klachten ervaren die door luchtvervuiling zouden kunnen worden veroorzaakt;
• de vervuiling van lucht steeds terug lijkt te komen, en/of
• als er onduidelijkheid is over de mogelijke oorzaak.

Twijfel over de situatie is vaak al genoeg reden om actie te overwegen. Blijf niet rondlopen met je zorgen.

Wat kun je doen bij zorgen over luchtvervuiling?

Als je vermoedt dat de lucht in jouw omgeving vervuild wordt, kun je een aantal dingen doen.

Een goede eerste stap bij zorgen over luchtvervuiling is het doen van een melding. Eventueel samen met andere bewoners uit je buurt. Dit kan bijvoorbeeld bij de gemeente of bij de omgevingsdienst.

Zeker als de oorzaak van de vervuiling of uitstoot bekend is, maar de veroorzaker geen verantwoordelijkheid neemt, is het slim om aan de bel te trekken. Maar je mag mogelijke luchtvervuiling ook altijd melden als nog onduidelijk is waar bijvoorbeeld rook of ongewone geuren vandaan komen.

Heb je een vermoeden dat de luchtvervuiling samenhangt met het overtreden van milieuregels? Weet dat je nooit zelf hoeft te bewijzen dat er regels worden overtreden. De organisatie waar je je melding doet, zal dit verder onderzoeken als dat nodig is.

Hoe meer meldingen er binnenkomen, hoe sterker het signaal dat er mogelijk actie nodig is. Als meerdere omwonenden een melding doen, wordt daarnaast duidelijker dat het om een terugkerend probleem en aanhoudende overlast gaat. Dat helpt toezichthouders bij het onderzoek naar de oorzaak.

Voordat je een melding maakt, is het handig om alvast een paar dingen op te schrijven. Denk aan de data, locatie en tijdstippen waarop je de luchtvervuiling opmerkt, de windrichting en mogelijke gezondheidsklachten die je ervaart. Je kunt ook nagaan of er informatie beschikbaar is over luchtkwaliteit in jouw omgeving.

Op Slachtofferwijzer lees je met welke organisaties je jouw zorgen over luchtvervuiling kunt delen, en waar je luchtvervuiling kunt melden.